Opinie

Kanker is een ziekte die ons allemaal raakt, rechtstreeks of via mensen om wie we geven. Maar het is ook een verhaal van hoop: hoop die groeit dankzij een stroomversnelling aan innovaties in chirurgie, diagnostiek, artificiële intelligentie en baanbrekende therapieën zoals immunotherapie en radioligandtherapie.

Die vooruitgang is indrukwekkend. Overlevingskansen blijven stijgen: voor borst- en prostaatkanker bedraagt de 5‑jaarsoverleving intussen respectievelijk 93 % en 99 %. Ook bij long‑ en dikkedarmkanker worden stap voor stap indrukwekkend betere resultaten geboekt, zeker wanneer we deze aandoeningen vroeger opsporen.

Europa en België staan op een kruispunt. Niet louter spreekwoordelijk, maar ook in de harde economische realiteit. Of we versterken onze biofarmaceutische industrie als motor voor een hoognodige industriële renaissance, of we aanvaarden onze achteruitgang.

Het landschap van klinische studies bevindt zich in een periode van ingrijpende complexiteit. De implementatie van de Europese verordening inzake klinische studies (EU Clinical Trials Regulation – CTR) blijft de nodige aandacht vragen, terwijl Europa, door de groeiende impact van geopolitieke spanningen en mondiale handelsdynamieken, vaker geconfronteerd wordt met toenemende concurrentiedruk uit andere regio’s. Hierdoor komen we voor een moeilijke maar essentiële vraag te staan: hoe zorgen we ervoor dat Europa, en België, aantrekkelijke locaties blijven voor baanbrekend klinisch onderzoek?

België vertrekt gelukkig vanuit een sterke positie. Ons land staat internationaal bekend voor zijn uitzonderlijke klinische centra, hooggekwalificeerde onderzoekers en sterke samenwerking tussen alle stakeholders. Toch volstaat die reputatie op zich niet langer.

België is één van de sterkste 'pharma valleys' van Europa. Door middel van onderzoek en ontwikkeling van wereldklasse, geavanceerde klinische proeven, de toewijding van onze mensen en een export gedreven ecosysteem dat universiteiten, ziekenhuizen en logistiek omvat, draagt onze sector rechtstreeks bij aan de gezondheid van patiënten, een sterke economie en een wetenschappelijk leiderschap.

De beslissingen die we in 2026 nemen, zullen bepalen of de Belgische 'pharma valley' de komende decennia blijft bloeien. We hebben geen tijd te verliezen. Het verbeteren van de toegang van geneesmiddelen voor patiënten is – nu meer dan ooit – ons kompas.

En om ervoor te zorgen dat onze innovaties een betekenisvolle impact hebben, moet hun waarde worden erkend. We kunnen niet vertrouwen op andere markten om het risico en de investeringen te dragen die baanbrekende wetenschap vereist.

We horen steeds vaker de vraag: wie betaalt de prijs voor gezondheid? Laat ons die discussie
vervolledigen met cijfers die te vaak ontbreken.

De totale uitgaven aan gezondheidszorg bereikten in 2024 een record van 37 miljard euro, een stijging
van 40 procent tegenover 2019. Dat is geen verhaal van één ontsporende sector. Het is het gevolg
van een systeem brede druk: vergrijzing, een groeiende bevolking en stijgende zorgverwachtingen
duwen op het volledige budget.

Wie de echte kostendrijvers zoekt, moet naar de absolute cijfers kijken. 
Het artsenbudget steeg met 2,6 miljard euro tot 11 miljard euro. 
Ziekenhuizen met 2,3 miljard euro tot 8,3 miljard euro. 
Geneesmiddelen met 1,4 miljard euro tot 5,6 miljard euro. 

Van de drie grote posten is de farmaceutische sector de kleinste stijger, niet de grootste. Nog opvallender: terwijl de totale zorguitgaven met 40 procent toenamen, daalde het aandeel van geneesmiddelen in dat budget. Van 17,8 procent in 2017 naar 16,5 procent in 2024. 
Relatief gezien neemt de farmasector een steeds kleiner stuk van de zorgtaart, niet een groter.

Geneesmiddelen vertegenwoordigen in België ongeveer 1 op de 10 euro van het gezondheidszorgbudget en zo’n 1,1 procent van het bbp. Dat is dus een zeer beperkt deel van de zorguitgaven. Wie zegt dat innovatieve geneesmiddelen te veel op het gezondheidsbudget wegen, vergist zich. De afgelopen decennia werd zelfs zwaar bespaard op het geneesmiddelenbudget. Waren we op het peil van 20 jaar geleden gebleven, dan zouden we nu over zo’n 3 miljard euro meer middelen beschikken om patiënten te behandelen en innovatie toe te laten in de gezondheidszorg. Elke euro die we vandaag investeren in doeltreffende therapieën levert tot wel 4 euro op aan vermeden zorg o.m. door minder complicaties, minder arbeidsongeschiktheid en meer levenskwaliteit.

Het werk van innovatieve biofarmaceutische bedrijven begint en eindigt bij de patiënt: van het eerste onderzoek tot klinische studies en uiteindelijk de toegang tot baanbrekende geneesmiddelen. Vanuit pharma.be willen wij er alles aan doen om patiënten de best mogelijke behandelingen te blijven aanbieden. Met grensverleggende geneesmiddelen, gebaseerd op de laatste stand van de wetenschap. Patiënten van morgen verdienen meer dan de geneesmiddelen van gisteren. 

Als associatie die de innovatieve biofarmaceutische bedrijven in ons land vertegenwoordigt, faciliteert pharma.be daarom de dialoog tussen de sector en de patiënten, maar ook met andere actoren in ons gezondheidsecosysteem. 

Het jaarlijks Patient Forum, is een concreet initiatief dat ons toelaat in dialoog te gaan en te bouwen aan oplossingen voor morgen. 

De snelheid van wetenschappelijke doorbraken die leiden tot nieuwe behandelingen van ziekten is opmerkelijk. Grensverleggende geneesmiddelen hebben de afgelopen decennia hoop gegeven op genezing voor heel wat patiënten en hun naasten. Maar we zijn er nog niet. En de doorbraken van gisteren, volstaan niet voor de oplossingen van morgen. 

Aan de hand van twee voorbeelden, nl. antibiotica en diabetes, geven we aan hoe belangrijk het is om wetenschap en ondernemerschap te blijven stimuleren en de wisselwerking ertussen te versterken. Want grensverleggende behandelingen zijn nog steeds nodig voor vele patiënten van morgen. Innovatie moet een prioriteit zijn en blijven. En dat moet een duidelijke beleidskeuze worden om gezondheid voor iedereen naar een hoger niveau te tillen. 

We hebben nood aan een échte, coherente strategie voor Life Sciences in Europa en in België. Een strategie die ambitie koppelt aan actie, en die de sector opnieuw zuurstof geeft om te groeien, te innoveren en te concurreren op wereldniveau. En die uiteraard gericht is om de vruchten van die innovaties ter beschikking te stellen van de bevolking en patiënten die er nood aan hebben. Want investeren in innovatie is investeren in de toekomst, in gezondheid, in economische weerbaarheid, in onafhankelijkheid en in het welzijn van de volgende generaties.

Afgelopen jaren werden steeds meer besparingen gezocht in het geneesmiddelenbudget. Het resultaat van deze besparingen is dat er minder innovatieve geneesmiddelen worden terugbetaald in België en dat patiënten langer moeten wachten op deze behandelingen. Toch heeft ons land een belangrijke biofarmaceutische industrie, mee te danken aan enkele historische doorbraken die hier werden gerealiseerd en de goede samenwerking met uitstekende universiteiten, onderzoekcentra en ziekenhuizen. 

Tijdens de Algemene Vergadering van pharma.be werden verschillende ideeën geopperd over de noodzakelijke veranderingen die ons gezondheidszorgsysteem moet doorvoeren om zich aan te passen aan de uitdagingen van de toekomst, en over de rol die iedereen individueel kan spelen voor zijn of haar gezondheid, met een maatschappelijke impact als resultaat. Het komt hierop neer: "Wees zelf de belichaming van de verandering die je in de wereld wilt zien", één van mijn favoriete citaten.

De wereld waarin we leven staat inderdaad voor grote veranderingen. En zonder actie ziet de toekomst er somber uit. Sommige van deze veranderingen zijn al jarenlang bekend. Andere zijn relatief nieuw. Maar in alle gevallen moeten we vermijden dat acties ontoereikend zijn of te laat komen.

Onze industrie zal haar verantwoordelijkheid nemen: blijven investeren in onderzoek en ontwikkeling, blijven innoveren. Laten we ervoor zorgen dat de bevolking hiervan optimaal kan profiteren.

België is terecht trots op zijn leidende positie in de farmawereld. Uit de PharmaFigures die pharma.be binnenkort publiceert blijkt dat ons land (nog steeds) zeer goed scoort op het vlak van onderzoek en ontwikkeling, productie en export van innovatieve geneesmiddelen. Die wetenschappelijke en economische prestaties vormen een belangrijke pijler van onze welvaart en internationale reputatie, maar ze staan onder toenemende druk.

Het schoentje wringt nog het meest daar waar het er écht toe doet: de patiënt. Want ondanks onze koppositie, hinkt België achterop als het gaat over de daadwerkelijke toegang tot innovatieve geneesmiddelen.

Ons land is niet alleen een koploper op vlak van onderzoek en ontwikkeling, maar ook een cruciale speler in klinische studies, productie en wereldwijde distributie van vaccins. Diverse biofarmaceutische bedrijven hebben strategische vestigingen in België, waar baanbrekend werk wordt verricht op het vlak van vaccinontwikkeling. Die bedrijven werken veelal samen met Belgische universiteiten en onderzoeksinstellingen die eveneens internationaal hoog aangeschreven staan.

De vaccins die hier worden ontwikkeld en geproduceerd, beschermen mensen bij ons maar ook over de hele wereld – van baby’s in Afrika tot ouderen in Azië. België is zelfs één van de grootste exporteurs van vaccins wereldwijd. Dat is geen toeval. Onze infrastructuur, expertise en engagement maken ons tot een sleutelspeler in de wereldwijde volksgezondheid.

De Europese Commissie lanceerde begin maart een voorstel, de “Critical Medicines Act”, om de beschikbaarheid, het aanbod en de productie van kritische geneesmiddelen in de Europese Unie te verbeteren. De voorstellen willen onder meer internationale partnerschappen versterken om de aanvoerketens te verbreden en de afhankelijkheid van één of slechts enkele landen te verminderen. 

De biofarmaceutische industrie is in ons land een sterkhouder van de verwerkende nijverheid, in 2023 goed voor 45.000 jobs, 56 % van het handelsbalansoverschot, een tweede positie in klinisch onderzoek binnen Europa en de belangrijkste investeerder in onderzoek en ontwikkeling, voor een bedrag van 5,7 miljard euro. 

Ons land zou deze uitstekende uitgangspositie als een troef moeten inzetten om ook in de toekomst welvaart en welzijn te creëren voor haar burgers.

Vorig jaar deelde pharma.be een krachtig verhaal van een patiënt. Deze patiënt had een ongeneeslijke ziekte en op dat moment waren er geen behandelingen beschikbaar. Maar hij kreeg een kans: hij nam deel aan een klinische studie voor een innovatief nieuw medicijn. Hij waagde de sprong en het veranderde zijn leven. De behandeling werkte. Zoals hij in zijn eigen woorden zei: "Ik zou hier vandaag niet zijn als ik niet had deelgenomen aan dat klinische onderzoek."

Dit verhaal is een krachtige herinnering aan de levensreddende rol die klinische studies spelen. Voor veel patiënten bieden ze niet alleen behandeling, maar ook hoop - een reddingslijn wanneer die er niet lijkt te zijn. Klinische studies bieden toegang tot baanbrekende innovaties, vaak zonder kosten voor de patiënt.