Wereld Obesitas Dag - Een doeltreffende aanpak van obesitas vraagt structurele zorg, duidelijke zorgpaden en gerichte beleidskeuzes

Op deze Wereld Obesitas Dag vraagt pharma.be aandacht voor één van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid in België: obesitas. Bijna de helft van de volwassen Belgen heeft overgewicht en bijna 18 % leeft met obesitas. De vooruitzichten voor 2030 zijn bijzonder zorgwekkend met tegen 2030 meer dan één op de vier mannen en bijna één op de vijf vrouwen met obesitas [1].

De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) definieert obesitas als een aandoening waarbij sprake is van overmatige vetopstapeling die het risico op gezondheidsschade verhoogt.

Obesitas is geen kwestie van individuele wilskracht, maar is een chronische, complexe ziekte die door genetische, biologische, psychologische, sociale en omgevingsfactoren wordt beïnvloed en die gepaard gaat met meer dan 200 mogelijke aandoeningen, waaronder type 2-diabetes, hart- en vaatziekten, bepaalde kankers, slaapapneu, leveraandoeningen en musculoskeletale problemen [2],[3],[4]

Obesitas is een ziekte met een brede maatschappelijke impact. Mensen die leven met obesitas ervaren niet alleen gezondheidsproblemen, maar vaak ook stigmatisering, verminderde levenskwaliteit en drempels tot zorg. 69 % van de volwassenen die leven met obesitas geeft aan stigmatisering te ervaren door hun zorgverlener [5].

Obesitas vertaalt zich ook in stijgende zorgkosten, productiviteitsverlies en toenemende gezondheidsongelijkheid. Kwetsbare groepen worden disproportioneel getroffen, wat de nood aan structurele en rechtvaardige oplossingen benadrukt. De data van de Belgian Health Interview Survey (BHIS) van Sciensano tonen een uitgesproken sociaal‑economische gradiënt: in 2023 ligt obesitas bij mensen met een diploma lager secundair onderwijs (23,7 %) bijna dubbel zo hoog als bij zij die een diploma hoger onderwijs hebben (13,1 %). Ook qua inkomen zien we een duidelijke kloof: 19,5 % in het laagste inkomensquintiel versus 13,2 % in het hoogste [6].

In België wordt jaarlijks gemiddeld ongeveer 3,3 miljard euro besteed aan bijkomende directe gezondheidszorgkosten als gevolg van overmatig lichaamsgewicht. Dit vertegenwoordigt ongeveer 8 % van het totale jaarlijkse gezondheidszorgbudget. Het jaarlijkse productiviteitsverlies door werkverzuim brengt bovendien een gemiddelde kost van 1,2 miljard euro met zich mee, die kan worden toegeschreven aan overgewicht en obesitas bij de Belgische werkende bevolking [7].

Obesitaszorg start vaak bij de huisarts, maar zowel in België als in het buitenland stellen we vast dat de Body Mass Index (BMI) in 70-75 % van de medische dossiers ontbreekt [8], terwijl dit een toegankelijke en bruikbare indicator is voor het initieel detecteren van een abnormale of overtollige vetstapeling [9]. Verder hebben slechts weinig personen die leven met obesitas een formele diagnose in hun medisch dossier en blijkt dat deze patiënten vaak al een aanzienlijke cardiometabole ziektelast dragen.

Ondanks de beschikbare kennis en innovaties hebben patiënten vandaag niet altijd tijdige en gelijke toegang tot aangepaste zorg. 

Patiënten ervaren hun traject naar obesitaszorg als complex en gefragmenteerd, met trage doorverwijzingen vanuit de eerstelijnszorg en een langdurige focus op leefstijlinterventies vóór toegang tot multidisciplinaire zorg. Financiële drempels en maatschappelijke stigma, waarbij obesitas wordt gereduceerd tot een gebrek aan wilskracht, versterken deze vertragingen. Dit leidt tot uitgestelde behandeling, ziekteprogressie en disengagement van patiënten, en aldus de nood aan duidelijke zorgpaden en betere samenwerking tussen eerstelijnszorg, gespecialiseerde centra en multidisciplinaire teams [10].

Therapeutische innovatie en wetenschappelijk onderzoek openen nieuwe perspectieven voor mensen die leven met obesitas. Verbeterde diagnostiek en meer inzicht in complexe en zeldzame vormen van obesitas evenals nieuwe farmacologische en verbeterde chirurgische behandelingen, dragen bij aan betere gezondheidsuitkomsten.

Blijvende investeringen in onderzoek, data en kennisdeling zijn noodzakelijk om zorg en beleid verder te versterken en te onderbouwen met wetenschappelijke evidentie.

De sector investeert intensief in onderzoek en ontwikkeling van innovatieve geneesmiddelen voor de behandeling van obesitas, in nauwe samenwerking met universiteiten, onderzoekscentra en ziekenhuizen. Deze behandelingen richten zich niet alleen op duurzaam gewichtsverlies, maar ook op het verlagen en vermijden van obesitas gerelateerde complicaties, met als doel de algemene gezondheid en levenskwaliteit van patiënten te verbeteren.

Deze resultaten benadrukken het potentieel van innovatieve therapieën om bij mensen met obesitas belangrijke gezondheidswinsten te realiseren.

Tegelijkertijd blijft de toegang tot innovatieve obesitasgeneesmiddelen in België beperkter dan in andere landen (bv. het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland, Nederland), waardoor patiënten minder snel gebruik kunnen maken van deze medische vooruitgang. Het erkennen van de waarde van innovatieve geneesmiddelen voor obesitas is een essentiële stap naar een toekomstgericht, doeltreffend en rechtvaardig gezondheidszorgsysteem waarin obesitas wordt behandeld als de chronische ziekte die het is.

De voorbije jaren zijn al belangrijke stappen gezet, vooral in de aanpak van kinderobesitas. Met de uitbouw van pediatrische multidisciplinaire obesitascentra en geïntegreerde zorgtrajecten - gebaseerd op het steppedcaremodel en het Edmonton Obesity Staging System - wordt, samen met de beschikbare zorg in de eerste en derde lijn, ingezet op vroege, gepersonaliseerde en gecoördineerde zorg bij kinderen en adolescenten.

Echter, voor volwassenen, ontbreekt momenteel een structureel en terugbetaald multidisciplinair zorgtraject. Zonder deze toegang tot zorg leven mensen met obesitas vaak jarenlang met klachten, onzekerheid en uitstel van hulp. Dat leidt op lange termijn tot een verergering van de ziekte en tot hogere kosten, zowel voor patiënten als voor het zorgsysteem. 

Samenwerking tussen patiëntenorganisaties, zorgverleners, beleidsmakers, wetenschappelijke verenigingen en de industrie is cruciaal om duurzame vooruitgang te boeken. Waar die samenwerking vandaag al bestaat, zien we meer samenhang in zorg, meer draagvlak en betere resultaten voor patiënten.

Obesitas vereist een ambitieus en samenhangend gezondheidsbeleid waarin preventie, behandeling en opvolging op elkaar zijn afgestemd. Obesitas benaderen en behandelen als een chronische ziekte, net zoals andere chronische aandoeningen, en duidelijke zorgtrajecten op alle leeftijden, zijn essentieel om de impact van bestaande en toekomstige innovaties maximaal te benutten.